TT – Họ là những người mất nhà cửa, công việc vì thiên tai. Câu chuyện đâu chỉ riêng ở Bangladesh.

Sau mỗi cơn bão, thủ đô Dhaka lại tiếp nhận thêm những di dân khí hậu – Ảnh: NY Times

Năm 2007, cơn bão Sidr ở miền nam Bangladesh đã san phẳng ngôi nhà của chị Mahe Noor và khu chợ nhỏ gần đó. Không nghề nghiệp, không nhà cửa, chị cùng chồng, Nizam Hawladar, đến thành phố Dhaka đông đúc với hi vọng một ngày nào đó có thể sớm quay về nhà. Nhưng nay họ vẫn ở đây. Ở làng của họ, ngày càng có nhiều người phải bỏ đi vì đất lở ven sông và việc làm ngày càng ít.

Những thành phố quá tải

Tại Bangladesh, quốc gia ven biển với hơn 140 triệu dân, nhiều năm qua người dân thường lên thành phố kiếm tiền và chỉ trở về làng vào mùa gặt cấy. Những năm gần đây các cuộc di cư dường như trở thành vĩnh viễn. Những trận bão lớn, lụt lội, ngập mặn phá hủy nông sản, đất lở ven sông khiến những người di cư này không còn chốn trở về.

Các chuyên gia dự báo sẽ có hàng chục triệu người ở các nước nghèo trở thành di dân vì thiên tai trong vài thập niên tới. Đa số họ tìm đến các thành phố lớn vốn đã chật chội. Rabab Fatima, đại diện Nam Á của Tổ chức Di dân quốc tế (IOM), giải thích: “Dân tị nạn môi trường là những người mất hết mọi thứ. Họ chẳng có tiền để đi xa. Họ cứ đi dần tới làng kề bên, thị trấn cận kề rồi cuối cùng là đến thành phố”.

Thủ đô Dhaka của Bangladesh thường là lựa chọn duy nhất của dân vùng này. Theo Ngân hàng Thế giới, đây là thành phố có số dân tăng nhanh nhất thế giới. Hiện có hơn 12 triệu người sống ở Dhaka, trung bình mỗi năm thành phố này đón thêm 400.000 di dân mới. Nhưng Dhaka chỉ cao hơn mực nước biển vài mét và thường xuyên phải hứng chịu các cơn bão lũ. Quỹ thiên nhiên hoang dã (WWF) đánh giá đây là một trong những thành phố dễ bị ảnh hưởng bởi thay đổi khí hậu nhất trên thế giới, chỉ sau Jakarta (Indonesia) và Manila (Philippines).

Theo Atiq Rahman – một chuyên gia nghiên cứu về biến đổi khí hậu, phân nửa dân số Dhaka sống ở các khu ổ chuột và nhà tạm. Ước tính khoảng 3 triệu dân ở đây từng là những di dân khí hậu và thiên tai. Tầng lớp dân nghèo thường tìm đến những khu đô thị nhỏ như Korail, nơi chị Noor đang sống cùng chồng và hai con gái. Đứa con thứ ba của chị, một bé trai, đang sống với bà ở quê.

Anh Mukhles Rahman (38 tuổi) và anh trai Mohammad Farid Uddin phải rời làng tám năm trước vì đất ven sông đã bị sạt lở. Gia đình họ từng có tới 4ha đất canh tác. Nhưng vài chục năm trước, dòng nước lũ của sông Sandhya đã cuốn đi tất cả. Uddin, người có bằng trung học và từng dạy tại một trường nhỏ ở làng, nhớ lại: “Khi còn bé, vào những năm 1960 chúng tôi vẫn có thể bơi qua đó được. Giờ thì con sông lớn quá”.

Tiến thoái lưỡng nan

Bangladesh đang hi vọng có thể giúp những di dân môi trường này tìm việc ở các thành phố lớn ngoài Dhaka. Tại Copenhagen, các nước lớn đã cam kết sẽ giúp Bangladesh và các nước nghèo khoảng 100 tỉ USD/năm để đối phó với biến đổi khí hậu. Tuy vậy, số tiền này phải tới năm 2020 mới bắt đầu có.

“Người dân rồi sẽ không sống được ở những vùng đất thấp ở Bangladesh nữa, họ sẽ chẳng có chỗ nào để đi cả” – chuyên gia môi trường Saleemul Huq cảnh báo. Rashida Akhter, giám đốc BRAC – một tổ chức phi chính phủ ở Bangladesh, cho biết 90% người dân ở khu ổ chuột Korail không thể chuyển đi đâu được vì không có tiền. Vợ chồng chị Noor không thể tưởng tượng sẽ sống tới già ở khu ổ chuột tối tăm như Korail. Họ vẫn mơ đến ngày có thể trở về ngôi làng Nandikathi của mình: “Đó mới là nhà chúng tôi chứ không phải Dhaka”.

Chị Noor vẫn nhớ cuộc sống giản dị mà thoải mái thời ở Nandikathi với khu vườn rau và giàn bầu, anh Hawladar muốn mở một cửa hàng và quán trà ở nhà. Và dù họ có đủ tiền để về xây lại nhà, tương lai ở Nandikathi vẫn thật u ám. Con sông Dhanshiri gần đó ngày càng hung dữ và nuốt chửng nhiều khu đất. Chị Noor nói nhiều đêm thức trắng chỉ vì lo trận lũ lớn nào đó sẽ quét sạch ngôi làng. “Mọi người khi đó sẽ sống đâu đây?” – chị hỏi.

THANH TUẤN (Theo New York Times)