Thức ăn qua quá trình tiêu hóa, chuyển thành các chất dinh dưỡng có cấu trúc đơn giản, vào máu để đến các tế bào, chuyển thành các thành phần đặc trưng của tế bào giúp ta tồn tại và phát triển, hoặc để phân giải vật chất giải phóng năng lượng cho cơ thể hoạt động và thải các sản phẩm chuyển hóa ra ngoài cơ thể, cũng như tạo ra các tế bào con giống hệt tế bào mẹ để bù vào số đã chết đi do sinh lý hay bệnh lý.

NÊN ĂN VỪA ÐỦ

Nên ăn vừa đủ, không nhiều quá cũng không ít quá. Thông thường người ta khuyên: ăn đủ cả chất bột, rau quả, thịt nhằm cung cấp cho cơ thể đủ các chất glucid, lipid, protid, các vitamin, muối khoáng và các chất vi lượng; và khi đã có cảm giác no thì ngừng ăn. Hải Thượng Lãn Ông còn khuyên “Bớt ăn mấy miếng, nhịn thèm hơn đau”, ý nói là ăn đến sắp no thì ngừng. Ðiều này nếu chú ý thì ai cũng có thể thực hiện được.

Các nhà dinh dưỡng ngày nay cho rằng: Ăn vừa đủ có nghĩa là năng lượng do thức ăn đưa vào cơ thể vừa bằng năng lượng mà cơ thể phải tiêu hao để duy trì các hoạt động (nằm, ngồi, đi, đứng, lao động…). Năng lượng được tính bằng calo. Người ta đã tính được ở 1 người nặng 55kg, khi nằm yên cần tiêu hao 1.400Kca; Khi ăn, thêm 180Kca; Khi ngồi tiêu hao 1.800-2.000Kca; Khi làm việc chân tay cần 5.000-6.000Kca (gấp 3-4 lần so với khi nằm yên); Khi lên gác cần gấp 17 lần khi nằm yên. Trẻ em đang tuổi phát triển cần nhiều hơn người lớn, bà mẹ mang thai cần nhiều hơn phụ nữ bình thường để có đủ năng lượng cung cấp cho thai… Như vậy, vấn đề ăn đủ tùy thuộc vào từng người và trạng thái hoạt động của họ theo hướng: cần năng lượng nhiều thì ăn nhiều; cần năng lượng ít thì ăn ít.

Người ta cũng thấy rằng, thường một nửa số calo ăn vào được dùng cho chuyển hóa cơ bản (nằm nghỉ hoàn toàn và không ăn trong 24 giờ…). Người lao động dùng 40%, nếu là lực sĩ dùng 50% hoặc nhiều hơn, và 10% dùng cho việc tiêu hóa.

Nếu ăn quá lượng cần thiết thì khối mô tế bào sẽ tăng lên, glucid thừa sẽ chuyển thành acid béo, một số amin để dự trữ. Nếu quá mức thì dẫn đến béo phì. Còn ăn không đủ lượng thì khối mô tế bào sẽ giảm đi vì glucid thiếu, cơ thể sẽ tiêu mỡ và protid dự trữ để bù đắp phần năng lượng thiếu.

Người ta cho rằng nếu sút cân do tự ý thay đổi chế độ ăn hoặc luyện tập thì không bao giờ phải lo lắng, vì thường là do mất thể dịch nên sút cân nhanh. Ðã có một nghiên cứu cho 13 người ăn mức 1070Kca/ngày trong 24 ngày, thấy 3 ngày đầu sút cân nhanh, trong đó 70% là do mất nước, còn các giai đoạn sau là mất lipid và protid.

Qua đó có thể thấy nhịn ăn ở người không có bệnh dẫn đến sút cân là quy luật sinh lý, chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn là phục hồi được. Còn sút cân do bệnh gây nên thì cần phải điều trị, vì đó là nguyên nhân của sút cân.

Nhịn ăn (chủ động hoặc bị động) là không ăn uống gì hoặc ăn không đủ no, không đủ năng lượng để bù vào năng lượng đã được tiêu hao.

Chúng ta từng biết những cuộc nhịn ăn hoàn toàn (tuyệt thực) của các nhà chính trị chống lại chế độ hà khắc của quân thù. Họ có thể nhịn ăn dài ngày, ngắn ngày, song không có tử vong (nếu không có yếu tố gây tử vong tác động) và sau đó vẫn phục hồi. Tuy nhiên, trong giai đoạn đói ăn, nếu cho ăn một lúc quá nhiều có thể dẫn đến tử vong (Hải Thượng Lãn Ông có câu: Chết vì bội thực cũng nhiều, ngờ đâu lại có người nghèo chết no). Còn nếu khi đói lả, cho dần từng thìa nước cháo để tỉnh lại, rồi cho cháo loãng, ít một, rồi cháo đặc… thì cứu được.

Nhiều bệnh nhân sốt cao, trong giai đoạn phát nặng thật sự không có cảm giác đói, no và miệng đắng không muốn ăn gì, có thể kéo dài vài ngày. Sau khi hết sốt, dần dần mới cảm thấy đói và thèm ăn. Nhịn ăn trong giai đoạn bệnh cấp tính là một phản ứng của cơ thể, đó là do toàn cơ thể tập trung vào công việc bài tiết độc tố, chứ không chú trọng vào việc hấp thu thức ăn.

Tôi đã gặp nhiều phụ nữ ăn kiêng chống béo đến thăm bệnh với triệu chứng hoa mắt chóng mặt. Sau khi bắt mạch thấy mạch nhỏ, ấn xuống sức cản yếu (mạch tế, hư). Tôi hướng dẫn bệnh nhân tự xem mạch của mình để thấy rõ mạch nhỏ, sức cản yếu là do trong mạch không có nhiều máu (y học cổ truyền gọi là khí huyết hư). Ngoài cho thuốc bổ khí huyết, tôi nhắc bệnh nhân nên ăn đủ để giữ sức khỏe.

HẬU QUẢ CỦA NHỊN ĂN VÀ CÁCH PHÒNG CHỐNG

Những người kiêng ăn không hoàn toàn để chữa hoặc phòng béo nếu nhịn quá mức dễ có trạng thái hoa mắt, chóng mặt khi thay đổi tư thế từ ngồi sang đứng, có người thấy tối sầm, có thể ngất xỉu.

Cách phòng các chứng này thường như sau: Không đứng dậy đột ngột mà đứng từ từ, nếu thấy hoa mắt, chóng mặt thì nhắm ngay mắt lại, vịn vào một điểm cố định, chờ một lúc mở mắt ra và hoạt động bình thường. Chớ nên vẫn mở mắt tiếp tục đi vì có thể dẫn đến tối xầm và ngất xỉu. Nếu bệnh nhân ngất xỉu thì cho nằm đầu thấp, uống nước đường nóng. Có nhiều người lúc nào cũng có kẹo trong túi, nếu thấy hơi đói thì ngậm kẹo ngay nên chủ động tránh được trạng thái hoa mắt, chóng mặt.

Người nhịn ăn không hoàn toàn để chống béo đều nhằm mục đích chủ động làm tiêu hao các chất dư thừa (nước ứ đọng, mỡ), loại thải các chất độc hại, tái tạo cơ thể, vẫn giữ cho cơ thể có đầy đủ sinh lực để sống và làm việc. Song cũng cần lưu ý, nếu nhịn đói quá mức, năng lượng đưa vào thấp hơn năng lượng yêu cầu quá nhiều thì cơ thể bắt buộc phải tự tiêu hủy các mô lành để duy trì sự sống, dẫn đến suy kiệt cả phần khối mô tế bào và phần sinh lực. Lúc đó đã chuyển sang giai đoạn đói ăn, tự hủy, dễ bị yếu tố gây bệnh tấn công. Vì vậy nếu bắt đầu cảm thấy người chóng mệt mỏi, dễ hoa mắt chóng mặt thì cần tăng ngay khẩu phần ăn đầy đủ để cơ thể chịu đựng được quá trình giảm ăn.

Lại có những người mắc một số bệnh mạn tính đã qua điều trị bằng các phương pháp Ðông Tây y không kết quả nên tự nhịn ăn để chữa, hy vọng thông qua việc tiêu hao các chất dư thừa, loại thải các chất độc hại trong cơ thể, tái tạo lại cơ thể của quá trình nhịn ăn để phục hồi sức khỏe.

Trong số những bệnh nhân này, có người không bị sút cân do bệnh đang có (như hen suyễn, viêm phế quản mạn, sỏi bàng quang, xơ cứng mạch, phì đại tuyến tiền liệt, tăng huyết áp, sa dạ dày…). Họ vẫn có khả năng cung cấp đầy đủ năng lượng cho cơ thể. Loại thứ hai là những bệnh nhân đã có sút cân do bệnh gây nên (u bướu đòi hỏi tăng tổng hợp protid vào u, cơ thể phải tiêu protid toàn thân để cung cấp cho u, ăn không đủ bù, suy mòn.).

Ở trường hợp thứ nhất, nếu dùng cách nhịn ăn để chữa thì có thể đạt hiệu quả như chữa béo phì. Tuy nhiên, các bệnh nhân thường được dùng cách nhịn hoàn toàn 10 ngày hoặc hơn (20 ngày, 30 ngày) tùy người, tùy bệnh và kết quả có được.

Ở trường hợp thứ hai, vì cơ thể đã bị suy mòn do bệnh, nay lại nhịn ăn nữa nên sẽ có tác dụng không tốt do làm cơ thể suy kiệt thêm. Vì vậy khi bệnh đã đến giai đoạn suy kiệt thì không nên nhịn ăn vì lợi bất cập hại. Có tác giả khuyên các phụ nữ không nên dùng phương pháp nhịn ăn trong thời kỳ cho con bú (vì sẽ không có sữa) và những người không tin vào nhịn ăn hoàn toàn dài ngày có thể đem lại kết quả tốt cho mình.

Trong đời sống của mỗi người, có lẽ ai cũng đã có lúc nhịn ăn; chẳng hạn khi ốm không thấy đói, miệng đắng, nhỡ độ đường không có gì ăn, nhịn ăn không hoàn toàn để nhẹ cân… Tuy năng lượng thức ăn đưa vào không đủ bù cho năng lượng đã tiêu hao, song cơ thể có thể tự điều chỉnh, tiêu hao bớt dự trữ, loại trừ độc hại, tiêu các mô lành khi cần thiết, giữ lại tối đa các yếu tố cần thiết và cơ thể vẫn hoạt động bình thường; Nhưng nhất thiết không nên nhịn ăn khi cơ thể đã ở trạng thái suy kiệt khó phục hồi.

(Tác giả : GS. HOÀNG BẢO CHÂU)

- Nhịn ăn tuyệt đối: không ăn không uống vài ngày.

- Nhịn ăn hoàn toàn: không ăn nhưng có uống nước.

- Nhịn ăn tương đối: không ăn nhưng uống sữa, nước trái cây.

- Tiết thực, kiêng ăn: giảm một phần khối lượng thức ăn.

Trong tự nhiên, bản thân con người khi có bệnh cũng không có cảm giác thèm ăn, ăn không ngon miệng, ăn vào nôn ra… Vì vậy sẽ dễ chịu hơn nếu chỉ ăn những thức ăn nhẹ như xúp lỏng, cháo lỏng… Khi buồn bực, lo lắng thái quá, y học cổ truyền gọi là tình chí uất kết, cũng làm con người không muốn ăn. Nhiều kết quả nghiên cứu chứng minh rằng con người có thể mất 60% thể trọng mà không nguy hiểm đến tính mạng hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe vì phần lớn thân trọng cũng là thức ăn dự trữ.heo nghiên cứu của GS A.J.Carlson, bộ môn sinh lý Đại học Chicago, người khỏe mạnh ăn uống đầy đủ trước đó thì có thể sống từ 50-75 ngày không cần thực phẩm với điều kiện đừng để lạnh quá, tránh lao lực và không bị stress.Cần chú ý là nhịn ăn chỉ có thể áp dụng trên những bệnh nhân tỉnh táo, có nhận thức rõ về sự nhịn ăn của mình, có quyết tâm, tổng trạng còn khá và được một thầy thuốc có kinh nghiệm hướng dẫn, theo dõi.

Những lợi ích mà phương pháp nhịn ăn mang lại:

- Giúp tế bào và các cơ quan tự phục hồi trong phần lớn bệnh cấp tính và mãn tính.

- Giúp toàn bộ cơ quan và các tế bào tự đổi mới, làm trẻ hóa tế bào nhờ hệ thống tự động đề kháng bệnh tật như bạch cầu tăng sinh, tăng thực bào, tăng nội tiết tố chống viêm, tăng sản xuất kháng thể.

- Trong giai đoạn nhịn ăn, các chức năng của hệ thần kinh cao cấp, hệ thần kinh giao cảm sẽ có điều kiện tự phục hồi.

- Luyện thần kinh và ý chí thêm mạnh mẽ và minh mẫn.

Tuy nhiên có những điều cần chú ý trong khi nhịn ăn:

1. Cần tự giác chấp hành những quy định trong nhịn ăn, không được làm sai lẽ tự nhiên.

2. Trong những ngày đầu nhịn sẽ có sự khó chịu, váng đầu, chóng mặt, nhức mỏi toàn thân…do sự gột rửa, tẩy độc của cơ thể đang tiến hành, không có gì đáng lo. Nhưng nếu người nhịn không chịu đựng được thì có thể uống hoặc ăn chút gì đó để lướt qua trạng thái này.

3. Cảm giác đói có khi rất mãnh liệt nhưng đó chỉ là phản xạ kích thích niêm mạc dạ dày và ruột. Cảm giác này không mấy chốc sẽ dịu lại và từ từ biến mất.

4. Cần tĩnh tâm, không để sự thèm ăn lấn át ý chí nhịn ăn.

5. Sự sụt cân trong trường hợp này sẽ không làm cơ thể yếu mà ngược lại nhờ sự loại bỏ chất độc, mỡ thừa trong các mô và cơ quan.

6. Giữ vệ sinh thân thể, tránh khói thuốc lá, bụi, tắm nước ấm. Mỗi ngày nên hoạt động nhẹ như đi bộ để khí huyết lưu thông.

7. Tịnh dưỡng, suy nghĩ bằng tư duy tích cực để cả thể chất và tinh thần đều được cải tạo toàn diện.

8. Chấm dứt đợt nhịn ăn là một sự khởi đầu mới cho cơ thể.

9. Khi ăn lại nên ăn thận trọng từng ngày, ăn thức ăn nhẹ, loãng trước rồi từ từ đậm đặc dần.

Chú ý:

Không áp dụng nhịn ăn với các bệnh nhân suy kiệt, suy dinh dưỡng, người đang bệnh nặng có biến chứng đi kèm, suy tim, bệnh nhân tâm thần, viêm phổi, người có khối u ác tính giai đoạn cuối, trẻ em, thanh thiếu niên mới lớn và phụ nữ có thai.

PGS PHẠM HUY HÙNG (khoa y học cổ truyền Đại học Y dược)

Nhìn chị Ngọc rất nhanh nhẹn, tươi tắn, không hề có dấu hiệu suy nhược vì thiếu ăn. Ngày hôm qua, chị vô cùng sung sướng khi mặc vừa những chiếc áo sơ mi size M, thay vì những chiếc áo to tướng cỡ XL vẫn mặc.

Chị cho biết những ngày nhịn ăn hoá ra không khó khăn và nặng nề như chị và nhiều người tưởng. Ngược lại, chị cảm thấy rất khoẻ mạnh và những bệnh cũ có vẻ được cải thiện nhiều.

Bác sĩ Dư Quang Châu, Giám đốc trung tâm nghiên cứu và ứng dụng dưỡng sinh năng lượng, Chủ nhiệm Bộ môn Cảm xạ học (thuộc Liên hiệp Khoa học công nghệ tin học ứng dụng VN) đã hướng dẫn rất nhiều người áp dụng phương pháp nhịn ăn để chữa bệnh và giảm béo. Phương pháp này thường được gọi là tuyệt thực (nếu chỉ uống nước lọc trong những ngày nhịn ăn) hay tiết thực (dùng nước hoa quả thay nước lọc).

Sau hàng chục năm trời nghiên cứu, khảo nghiệm và bản thân áp dụng, bác sĩ Châu đi đến kết luận rằng nhịn ăn là cách hữu hiệu nhất nhằm gột rửa các chất độc ra khỏi cơ thể, cân bằng âm – dương, cải thiện sự tuần hoàn và hô hấp. Sinh lực đáng lẽ phải dồn vào trong công việc tiêu hóa thức ăn nay được dành để chữa trị, bù đắp các tạng phủ, cơ quan bị suy tổn. Thần kinh hệ được thư giãn, bắp thịt thoải mái nghỉ ngơi, các nội tạng làm việc ít đi, sinh lực con người được cải tạo, nhờ đó mà ảnh hưởng tốt đến trí não và nhận thức.

Trong mỗi tế bào, mỗi cơ quan trong cơ thể người đều có “thức ăn dự trữ” để sử dụng trong những lúc con người bị đói. Hàng ngày, chúng ta ăn đều đặn; sự thừa mứa, tích tụ quá lâu các thức ăn dự trữ mà không được dùng đến sẽ dễ biến thành bệnh tật. Sức khỏe con người bị suy giảm phần lớn không phải vì thiếu ăn mà vì tích trữ quá nhiều chất độc trong người. Khi nhịn ăn, bên ngoài cơ thể sẽ gày dần đi, còn bên trong cơ thể sẽ “đốt” những thức ăn thừa thãi, vô bổ, thậm chí có hại ấy để nuôi các cơ quan trọng yếu và tích cực bài thải cặn bã ra ngoài.

Những người mập sẽ sụt cân nhanh hơn những người gầy và càng hoạt động nhiều thì sự sụt cân càng chóng. Những người mập nước, thịt mềm, nhão sẽ sụt cân nhanh hơn những người thịt chắc, cứng. Có nhiều yếu tố chi phối sự sụt cân của người nhịn ăn: người nóng nảy, đa cảm mất cân nhanh hơn những người bình tĩnh, có tinh thần điều hoà; những người thoải mái, nghỉ ngơi chậm sút cân hơn những người thần kinh căng thẳng hoặc hoạt động nhiều; người uống nước nhiều trong lúc nhịn ăn thì thấy sức nặng không xuống mấy vì các mô chứa giữ một số nước… Phụ nữ chậm sụt cân hơn đàn ông vì sự biến dưỡng thấp hơn.

Thời gian nhịn ăn càng dài thì sự sụt cân càng ngày càng chậm bớt lại: trong 2-3 ngày đầu nhịn ăn, có người sụt đến 2-3 kg/ngày. Nhưng sự sụt cân này không phải vì tiêu hao thịt mà phần lớn là do thực phẩm và phân trong dạ dày và ruột được tống thải ra mà không được thay thế. Những ngày sau có thể mỗi ngày chỉ giảm được khoảng 125gr.

Thời gian đầu tiên nhịn ăn đối với nhiều người không phải là dễ dàng. Chị Ngọc, người giảm được 5 kg sau 7 ngày tiết thực, kể lại rằng chị đã cảm thấy ba ngày đầu tiên vô cùng khổ sở, vất vả bởi thói quen đòi hỏi thức ăn của cơ thể dường như nổi loạn và chống lại chị. Thậm chí, chị cảm thấy rất mệt mỏi, chóng mặt, miệng hôi, lưỡi đóng cặn… một số bệnh cũ của chị cùng lúc tái phát nặng khiến chị có lúc xỉu đi. Nhưng chỉ qua ngày thứ ba, chị cảm thấy nhẹ nhõm, khoẻ mạnh hơn nhiều, các cơn thèm ăn không còn hành hạ nữa, những bệnh cũ tái phát tự dưng biến mất, hơi thở sạch sẽ, da mịn màng. “Tôi có cảm giác cơ thể chuyển sang một hệ hoạt động khác. Tôi thấy rất khoẻ mạnh, nhẹ nhàng, hàng ngày tôi vẫn làm việc ở công ty, làm việc nhà và chăm sóc con cái bình thường. Đến hôm nay là 7 hôm, tôi không ăn gì, chỉ uống nước. Tôi đã sụt 5 kg, nhưng điều đặc biệt là chỉ những chỗ trước đây rất nhiều mỡ như bụng, mông, đùi là nhỏ đi đáng kể”, chị Ngọc nói. Sau khi tham khảo ý kiến của bác sĩ Dư Quang Châu, chị cho biết sẽ kết thúc đợt nhịn ăn 7 ngày này bằng cách ăn bắt đầu ăn lại, với những thức ăn từ lỏng đến mềm, từ lỏng đến đặc.

Theo bác sĩ Châu, ai cũng có thể nhịn ăn để giảm béo, chữa bệnh, song không thể nhịn tùy tiện, mà cần phải tuyệt đối tuân theo những hướng dẫn cụ thể. Nên thực hiện đầy đủ bốn giai đoạn của một đợt nhịn ăn: chuẩn bị, nhịn ăn chính thức, chuẩn bị ăn lại và bắt đầu ăn bình thường. Những người không nên áp dụng phương pháp nay gồm: người bị ốm bệnh, thân thể đang suy kiệt, người bị những bệnh cấp tính, ác tính, người đang có thai, cho con bú… Người nhịn ăn sẽ trải qua một giai đoạn không có cảm giác thèm ăn và hoàn toàn cảm thấy khoẻ mạnh, nhưng một khi thấy bắt đầu thèm ăn trở lại hoặc có dấu hiệu mệt mỏi thì phải từ từ ăn lại tiến tới ăn uống bình thường để đảm bảo sức khoẻ, tốt nhất là thực hiện dưới sự tư vấn và theo dõi của người có chuyên môn.

Trong thời gian nhịn ăn, nên nghỉ ngơi hoặc hoạt động vừa phải trong đó đi bộ được xem là tốt hơn cả. Mọi cử động đột ngột đều nên tránh, ví dụ đang nằm mà vùng đứng dậy có thể sinh ra xây xẩm mặt mày trong chốc lát… Tùy khả năng và điều kiện sinh hoạt, có thể nhịn ăn hoặc 7, 14, 21 hay 28 ngày hoặc hơn thế nữa… Nếu để giảm béo, bác sĩ Châu khuyên nên nhịn 5-7 ngày và thực hiện lại mỗi 6 tháng hoặc 1 năm.

Những cuộc nhịn ăn ngắn hạn có thể thực hành lúc nào cũng được mà không cần ngưng công việc sinh hoạt hàng ngày. Nhịn ăn ngắn hạn có thể là mỗi tuần 1 ngày hoặc mỗi tháng 2-3 kỳ, mỗi kỳ 3 ngày… tùy sở thích, kinh nghiệm của từng người.

Cách ăn uống sau thời kỳ nhịn ăn phải được chăm sóc kỹ lưỡng không kém gì sự chăm sóc trong lúc nhịn ăn. Sự tái tạo các tế bào quan trọng không kém gì sự gột rửa các tế bào. Sau khi đã thực hiện thành công nhịn ăn để giảm béo, chữa bệnh, mọi người nên “bảo trì” cơ thể bằng chế độ ăn uống cân đối, kết hợp luyện tập thể dục và các phép dưỡng sinh khác.

Sau đây là thực đơn tiết thực

- Ngày thứ nhất đến ngày thứ ba

Sáng: 2 củ khoai luộc nhỏ.

Trưa: Súp rau củ nấu nhừ.

Tối: Cháo hoa và chút đường, muối.

- Ngày thứ tư đến ngày thứ sáu

Sáng: 1 củ khoai luộc nhỏ.

Trưa: Nước sinh tố hoa quả, hoặc nước mía, nước chanh có pha chút đường.

Tối: Súp rau củ nấu nhừ.

- Ngày thứ sáu đến ngày thứ chín

Uống nước lọc (Nếu mệt có thể uống nước mía nước sinh tố hoa quả).

- Ngày thứ 10

Uống nước trà gạo rang. (Gạo rang pha lấy nước uống như trà).

Ngày thứ 11

Ăn cháo loãng nấu nhừ.

Ngày thứ 12

Ăn cháo đậu đỏ, đậu đen nấu nhừ, súp rau (không thịt).

Chú ý:

Khi thực hiện súp cháp phải nấu nhừ, hoa quả cho vào máy xay xay nhuyễn.

Khi ăn lại ngày thứ 10, 11,12 ăn ít một, không nên ăn no. Không nên ăn thịt ngay.

(Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn tại trang www.camxahoc.vn, mục Năng lượng cảm xạ, phần Tuyệt thực).

Ngọc Hà